Flashmob, lipdub eta antzeko bertzelako asmakizunei buruz ari naiz. Onartuta, ez dudala sekula halako batean parte hartu. Tira, erran dezadan behingoz, ez dut sekula halakoetan parte hartu, ez dudalako sekula haietan sinetsi. Ezin dut saihestu. 90eko hamarkadako telebistako anuntzioen antza hartzen diet. Zehazki zergatik jakin gabe, oraindik gogoan ditugun Villarriba eta Villabajo prefabrikatu haietako besta herrikoien antza hartzen diet.

Uler dezaket errebindikazio kolektiboren bat egiteko orduan tresna erabilgarriak izan daitezkeela. Uler dezaket talde sentimendua indartzeko ekintza baliagarriak izan daitezkeela. Baina ezin diet sinesgarritasunik eman. Ezkerreko nahiz eskuineko alderdi politikoek, gobernuz kanpoko erakundeek edo gurin konpainiek modu berean erabiltzen dituztela jakiteak ez die sinesgarritasuna irabazten laguntzen. Orokorrean, masaren parte sentitzea, norbera baino handiagoa den bertze zerbait boteretsuaren parte sentitzea baino ez dutela bilatzen iruditzen zait. Gazteleraz komunioa deitzen diote sentipen horri. Elizan bezala.

Musikak eta musikariek aunitz dakite komunioei buruz. Bai jaunartzeko banketetan musika jotzetik edo jartzetik bizi direnek, baita musika satanistak egiten dituztenek ere. Azken hauek seguruaski inork baino gehiago, elizari kontra egin ustetan haien sinbologia eta erritual berak erabiltzen baitituzte. Buruz behera, baina berdinak.

Errituala. Komunio partekatua. Sortu bezala desagertzen den behin-behineko gutasun flasha. Indartsua eta eraginkorra. Batzuetan nahi gabe edo intuizioz, bertzetan interes jakin batzuk jarraituz, arau edo behar bihurtzen dugun ekintza. Musikarekin gehiegi komunikatzen denean, gehiegi partekatzen denean, inork ez daki masa noraino irits daitekeen. Errituala makina bihurtzen da. Masak ez duenean komunikatzen berriz, frakaso kolektiboa aipatzen dugu. Musikak ez du hori baino gauza ederragorik, eta aldi berean beldurgarriagorik.

Xabier Erkizia

“Ilusionismoa sortzeko gaitasuna ez da jada ikusizko artearen erantzukizuna. Orain, publizitatea eta bideo jokoak daude horretarako. Eta soinuari ere laster iritsiko zaio egoera horri aurre egiteko momentua. Gaur egun, esaterako, soinu diseinuaren inguruko ikerketarik garrantzitsuenak autogintzaren industrian egiten dira, eta musika, artearen ikuspegitik, behintzat, ezingo da diseinuaren industriarekin lehiatu. Laster, zure autoko atea ixtea gitarra batekin akorde bat egitea bezalakoa izango da. Eta hori da kezkagarriena. Orain gutxi arte, entzuleok eraikitzen genuen gure gustuko musikarekiko edo soinuarekiko harremana, guk nahi bezala, gure erabakien bidez, nahi genituen loturak eginez eta deseginez. Aspaldi honetan, ordea, dena prefabrikatuta dator.”
Diedrich Diederichsen, BERRIA 2013/05/17

Herritarrak garelakoan bizi gara, hautesleak eta cives guztizkoak, eskubidedun berdinez osatutako gizarte anitz bateko partaide eta eragileak. Herrigintzaren zutabe garelakoan gaude. Politikaren protagonista eta helburu garela sinestarazten digute, etorkizun hobe baten berme garela sinesten dugu.
Deskuidatuta gaude, arras ere makur.
Audientzia gara. Zenbaki hotz batzuk. Berek hitz egiten dute eta gu mutu. Ez digute entzuten, ezin diegu erantzun. Guk ondo eta etengabe jasotzen dugu berena. Berek ez dute, ordea, gurea jasotzeko premiarik. Zenbaki batzuk gara beren audientzia-emaitzetan, zenbakion arabera erabakitzen dituzte programak, programon ziabogak, estrategiak. Inkestetako zenbakiei begiratu, eta uste dute badakitela zer pentsatzen dugun, zer diogun, gure osti txarrak zenbateraino dituzten eramangarri.
Mendebalde osoan aspalditik barreiatu den jenderik gabeko politikak audientzia hutsa gaitu.

Entzuten duzu mundua zure barruan lehertzen? Aditzen duzu? Aditzen duzu mendien negarra, lurraren intziria, errekaren xuxurla, oihanaren ahots bizia zure bihotzean taupaka? Aditzen duzu jendearen egonezina, aditzen duzu bizi beharraren larria, aditzen duzu denboraren joanak, agonia kanpaien antzera, jendearen barruan sortzen duen oihartzuna? Aditzen duzu ur geldi hauen kiratsa? Aditzen duzu agintarien larderia betierekoa? Aditzen duzu zenbat hitz egiten duten ezer ez esateko, zenbat lan egiten duten ezer ez aldatzeko? Aditzen duzu bizitza irabazteko bizitza galtzen duten munduko langile guztien nekea? Aditzen duzu txiroaren tormentu estetikoa? Aditzen duzu jendea egunero ezinaren mina irensten? Aditzen duzu bere buruaz beste egitea erabaki duten guztiek erabakia hartzeko orduan begien aurrean zeukaten paper zuriaren isiltasuna? Aditzen duzu izuaren barre algara zitala? Aditzen duzu jendeen arteko tarte horren tentsioa? Aditzen duzu mundua gutako bakoitzaren barruan lehertzen? Aditzen duzu jateko ere ez daukan emakumea Idurre Eskisabeli laguntza eskatzen, bertakoa dela ziurtatzeko karneta erakusten dion bitartean? Aditzen duzu intimoa ez omen den bizitza publiko horren mina? Aditzen duzu?

Xabier Gantzarain

2013ko apirilaren 18an BERRIA egunkariko A Capella zutabean agertu bezala:

Prosumerrak omen gara. Lehen ez dakit zer izango ginen zehazki, baina orain prosumerrak. Ekoizle eta kontsumitzaile aldiberean. Lehen kontsumitzaile edo ekoizle izan aukeratu behar izaten omen genuen. Nik ez dut halakorik gogoan. Beti egin dut bat, gutxiasko, Alvin Tofflerek asmatutako definizioarekin. Eta sinetsi nahi dut denok egin dugula antzeko, guztiz jakitun izan edo ez. Guztiok ekoizten dugu kontsumitzen dugun horren arabera. Kontua da nola.

Musika digital bihurtu zen garaietan, sareak salbatuko zuela kontatu ziguten. MP3 bezalako euskarri digitalek trukerako abantailak ekarri zizkiguten eta streaming teknologiak, berriz, distantziak deusezteko modua, ordura arte ezinezko elkarlanetarako bidea. 2005ean Placard Headphone Festival ospatzen hasi ziren Kanadan, eta ziztu bizian zabaldu zen munduko hainbat hiritara. Ideiak xinplea eta iraultzailea zirudien. Streaming teknologien bidez leku jakin batzuetan festibalak antolatu zituzten, musikaririk eta bozgorailurik gabeko jaialdiak. Munduko edozein lekutan zuzenean jo eta internet bidez kontzertuak transmititzen zituztenek egingo zuten lan hori. Eta festibalaren jatorrizko tokian, berriz, entzuleek kaskoak behar zituzten: espreski hartarako jarritako zulotxoetan konektatu bertzerik ez zuten egin behar kontzertuak entzuteko. Bere arrarotasunean —musikariontzako inorentzat jotzea bezalako zerbait zen—, esperimentuak kuriosoa zirudien, deigarria.

Hurrengo urtean, urrunago joan nahi izan zuten antolatzaileek. Hiru musikari jarri gintuzten jotzen Baionako estudio batean, eta bertze bi Londonen, agertoki gainean. Bateria bat, gitarra eta elektronika Lapurdin, eta bigarren bateria eta baxua Erresuma Batuan. Denak batera, kantu berak jotzen. Oraindik ez dakit, ez dut ondorioztatu, esperimentuak ez ote zuen funtzionatu edo entzulerik ez ote zegoen inon, baina gure truke-elkarlan hark ez zuen inolako feedback-ik izan. Guk geuk ekoitzi eta guk geuk kontsumitu genuen. Teknologiak kontsumitu zuen gainerakoa.

Xabier Erkizia

2013ko apirilaren 4an BERRIA egunkariko A Capella zutabean agertu bezala:

Informazio gehiegi partekatzearen akzioari deitzen diote Oversharing. Bereziki, gehiegizko informazioa jasotzeko prestatuak edo gaituak ez dauden pertsonekin partekatzeari deitzen zaio horrela. Sare sozialen sukarren albokalte bat gehiago. Inor gutti ausartuko da erraten partekatzea, elkar lan egitea, ona ez denik. Sozialki nahiz kulturalki gauza onuragarri bezala ulertzen dugu. Gizatasunaren berezko zerbait bezala. Baina ez dugu gehiegi pentsatzen gehiegi partekatzearen arriskuei buruz. Eta baditu. Jakina badituela.

Bertze eraginen artean, gehiegi partekatzeak saturaziora eraman gaitzake, informazio gaindosira eta ondorioz, antsietate kroniko batera. Hainbertzekoa da zurekin partekatu nahi dutenek bidaltzen dizutena, zurea den ezer partekatzea ahanztera iritsi zaitezkela. Norbera automatikoki partekatua bihurtzean dago arriskua.

Elkarlanean aritzera ohituta dagoen edonork onartuko du arazorik gabe, ez direla denak goxoak izaten. Ez goxoak, ezta errazak ere. Eta ia beti, etsipenetik zerbait gordetzen duela elkarlan orok. Sakrifizio ere badirela. Eta hala behar du. Horixe da elkarlanaren prezioa. Kasu hoberenean, hirugarren gauza berri bat bihurtu daitekena; eta txarrenean, baldintza deserosoa eta peaje garestia bihurtzen dena.

Elkarlanaren, edo honen errepresentazio espektakularizatu-jendetsuaren aitzakian, errazkeri aunitz ikusten eta entzuten dira. Elkarlan izateak edozer justifikatuko balu bezala. Elkarrekin izatea, egin beharreko hura egitea baina garrantzitsuagoa balitz bezala. L’Enfance Rouge rock taldearen emaila iritsi da. Proposamena dakar: Kaixo lagun. Hemen dituzu gure disko berriko pista guztiak, bat banaka. Zuretzako. Haiekin, berriki grabatu eta argitaratu ez den GURE diskoa egitera gonbidatzen zaitugu. Eta GURE emaitza gustuko badugu, lana ordainduko dizugu.

Elkarlan jendetsuaren joera huts horretatik ere ihes egin ezin duen musikaren munduan, heldutasun keinua iruditu zait. Saturaziorik eta ikuskizunik gabekoa. Elkartruke gardena.

Xabier Erkizia

2013ko martxoaren 21ean BERRIA egunkariko A Capella zutabean agertu bezala:

Urtetan ez dut ulertu ni baino zaharragoei zergatik ez zitzaien gustatzen musikari gazteagoon musika, gure musika. Zahartzen joan naizen heinean ulertu dut dena». Aspaldi xamar irakurri nizkion hitzok musikari bati. Orduan ez nituen guztiz ulertu baina orain ederki sufritzen ditut. Berez, ez dute ulertzeko zaila den ezer. Ez dira hitz ulergaitzak. Itxura batean hain sinplea dirudien esaldiaren atzean gordetzen den egia tristea da momentu hartan bere osotasunean ulertu ez nuena.
Zorionez edo zoritxarrez, denborak nigan ere arrastoak eta zauriak utzi ditu. Uzten dizkit, egunero. Denoi bezala. Zahartzen goazen neurrian oroitzapenak erretxina bezala lotzen zaizkigu barrengo pareta, sabai eta zoruetan. Erremediorik gabe. Eta konturatzerako, hankak zanpatu ditugun zoletan atxikita geratzeko arriskua areagotu egiten da.
Aste honetan, 80ko zera (ez naiz saiatu ere egingo garai, aro, belaunaldi, mugimendu bezalako hitzen artean egokiena topatzen) mitiko hura bizi izan zuen musikaria entzun dut gaur egungo musika gutxiesten. Eskertzekoa da jarrera kritikoa, ez, ordea, erretxina. Ez paretetakoa, bertzea baizik: munduak jada erremediorik ez balu bezala, inolako autokritikarik egin gabe eta nostalgia ukatu batetik hitz egitea. Aste berean, 90eko euskal artearen protagonista nagusi izandako bati antzeko zer edo zer entzun diot. Ez hain erretxinduta, baina bai nostalgia ezkorretik solasean.
Krisiaren albo kalte psikologikoen ondorio izan daitekeela pentsatu dut lehenbizi. Bertzerik gabe, egia izan daitekeela, gero. Baina benetan kezka eragiten didana jarrera horien ondorioa da. Izandako garaiak beti dira originalak, autentikoak, benetakoak. Garaian garaikoak, aldiz, sekula ez. Denborarekin, direnak izandako haien itzal baino ez ditugu bihurtzen. Eta etorriko direnak…. tira, hobe bakean uztea.
Bizilegea dirudi. Zizeron zaharrak erran bezala, historia errepikatzera kondenatuta gaude. Gure erretxinetan atxikitzera. Eta zaharrei aurpegiratzen diegun bezala, erretxinduta bizitzera.

Xabier Erkizia

2013ko otsailaren 21an BERRIA egunkariko A Capella zutabean agertu bezala:

Orain dela zenbait zutabe, Antton Iturbek, Victor Lenore kazetariaren hitzak erabiliz, musika elektronikoari buruzko hausnarketa interesgarria egin zuen hemen. Madrid Arenakoak edo berriki bertze zenbait diskotekatan izandako gertakizun lazgarriek, musika elektronikoarekin dugun harremana eta ulermena nola baldintzatzen duten gai hartuta, musika hauen duintasunaren aldeko aldarria egin zuen berak. Arrazoirik ez zuen falta. Nekeza egiten zaio musika elektronikoari leporatu dioten estigma gainetik kentzea: hedonismoan, drogen kontsumoan eta katarsiaren beharrean oinarritutako musika burugabetzat jotzen dute. Komunikabide generalistek musika elektroniko guztiak zaku berean sartzeko duten joerak ere ez du gehiegi laguntzen. Eta musika hauek, estigmatizatuta dauden zenbait giza-talde sozialekin erlazionatzeko ohitura txarrak ere ez. Baina afera dirudiena baino konplexuagoa da. Kontraerrankorra eta moral bikoitzekoa. Umeentzako telebista programazioa entzutea nahikoa da hortaz konturatzeko.
Nork azalduko du umeentzako telebista kateetan aurkezleek abesten dituzten kantuak zergatik diren ia beti tekno estilokoak? Nork,zergatik egiten diren umeentzako kantuak erritmo azkar eta 4x4ko bonbo geldiezinen gainean? Nork, nork erabakitzen duen umeei tekno matxakoia gustatu behar zaiela?
Musika horiek ekoitzi, abestu eta aireratzeko ardura dutenak, printzipioz, pertsona helduak dira, ez umeak. Telebista kateak aukeratu eta musika horiek gure semealabei entzun arazten dizkiegunak ere bai, gehienetan. Adinez behintzat bai. Egunero denok umetzen gaituen Cocoon kultur sistema honetan, umeak helduago egitea ote da helburua? Edo aldiz, betirako ume izatera kondenatzeko saiakera?
Edozein modura, halako praktikek, kontsumo ohitura jakinak ezartzen dituzte. Beraz, ez dadila inor harritu telebistek, gure umeak euren klubetarako nahi dituztela errepikatzen digutenean, teknoaren erritmoan. Ez-eta klub bakarrean bulkaka sartu eta zorigaiztoko tragediak gertatzen direnean ere.

Xabier Erkizia

2013ko otsailaren 7an BERRIA egunkariko A Capella zutabean agertu bezala:

Zurikeriak errateko gaitasunak ez du mugarik. Ahoa betetzen dugu hainbertze hitz ustez politikoki zuzen, demokratiko eta ponpoxoekin, erraten dugun hori egitea ahanzteraino. Gureak entzuten dituztenak ergelak balira bezala. Entzule izatearen guttieneko izendapen komuna hitzez hitz hartuz, entzulea (entzun baino zeregin hoberik ez duen “gauza” hori) pentsatzen ez duen haragizko zaku bihurtzen dugu.
Eta hasiera batean dikotomia hau moldatzeko saldu ziguten sareak ez du ideia itsusi, pobre eta iraingarri hori aldatu. Izatekotan, areagotu. Bi adibide topatu ditut berriki. Lehendabizikoa irratia entzuten saiatzen gertatu zait. Komunikabideek, etorkizuna sarean dagoela errepikatzen digute etengabe. Eta hortarako, irratia entzutera baino, whatsapp, facebook, eta twitterrak konpultsiboki erabiltzera bultzatzen gaituzte. Baina ezta horrela ere. Ez dago irratia sare bidez entzun nahi eta ezin izatea baino gauza frustranteagorik. Zeharo haserretuta, kapaz gara, adsla zerbitzatzen digun konpainiara deika hasteko ere, azkenean benetan funtzionatzen ez duena komunikabidea bera dela konturatzeko. Baina sarearena omen da arazoa. Inoiz ez komunikabidearena.
Bigarren kasua liburu eta musika denda batean topatu dut. Tira, disko-denda deitzea ere jada lotsagarri xamarra ez ote den pentsatzen hasita nago. Gero eta zokoratuago daude diskoen apalak, gero eta toki ttikiagoa dute, kultur produktuak supermerkatuan Peruko piperrak bezala eskeintzen dizkiguten dendetan. Oraingoan ere sareak omen du errua. Entzuleek, diskoei kasurik egin gabe, zuzenean deskargatzen omen dute musika, eta horren ondorio omen da zokoratzea, inoiz ez dendarena. Logikak aldiz kontrakoa erraten dit: dendetan diskorik ez badago, nekez gozatuko baitu musikazaleak bere erosketa, eta errazago joko du sarera. Bukle horri bueltak ematen dizkiodan bitartean, dendako altabozei musika darie. Soinu kalitate kaxkarrekoa, konpresio maila nabarmenarekin, MP3an. Alegia, internetetik jautsitako musika.

Xabier Erkizia

2013ko martxoaren 7an BERRIA egunkariko A Capella zutabean agertu bezala:

Sekula ez ditut lehiak gustuko izan. Ez dut ukatuko irabaztearen erotikak harrapatu ez nauenik noiz edo noiz. Baina gero eta errazago asaldatzen naiz onenaren egia nahitaez onartaraztera behartua sentituz gero. Ezin dut irentsi bizitzako edozein alor lehia bihurtzea ona dela ulertarazi nahi digun konbentzio sozial hori.
Lehiaketaren logika supremazista ia denean topa dezakegu. Gustu guztietarako lehiaketak antolatzen ditugu horretarako: Eltzaurrak ipurdiarekin xehatzetik, gitarrarik gabe airean soloak jotzerainokoak. Telebistak txapelketaren muga ergelkeriaren gailurreraino eraman duela ahantzi gabe: ergelenak nor diren edo ergelkeriak hobekien nork egiten dituen erabakitzeko lehiaketak gero eta ugariagoak dira. Eta horrek nonbait eragin psikologiko onen bat izan behar du gugan, ze bertzela ez dago ulertzerik zein den bizitzaren txapelketarizazio honen guztiaren arrazoia. Ez bada behintzat irabazlearen behin- behineko erotika horren apologia hutsala.
Izan liteke munduko pentsalaririk onena, edo metal musikaren estilo jakin bateko bosgarren baxu jotzaile nazional onena, edo arrautza frijituak bata bertzearen ondotik jaten Europako txapeldunorde, baita dopinez goraino gezurretan tour gehien irabazi duen txirrindularia ere. Kontua irabaztea da. Ez dakigu zehazki zertan, ez eta zertarako ere, baina bai irabazi egin behar dela.
Eta ez gaitezen engainatu. Garrantzitsuena parte hartzea dela errepikatzen digutenek badakite lehiaketek irabazleak baino galtzaile gehiago izaten dituztela beti. Are gehiago, lehiak berak, irabazleak sortzeko eta egiteko, beharrezkoak ditu galtzaileak.
Non geratzen diren jakin nahi nuke. Bere momentuan irabazi eta desagertu zirenak. Iritsi ez zirenak, ia-txapeldunak, azkenak eta irabazi adina galdu zutenak. Gure looser-ak. Beharbada ,denok osatzen dugu galtzaile erraldoi bat. Looser masa bat. Eta horretarako gaude hemen. Gu gabe ez baita sekula irabazlerik izango.
(Neure burua desierto deklaratu nahi nuke.)

Xabier Erkizia

2013ko urtarrilaren 24an BERRIA egunkariko A Capella zutabean agertu bezala:

Zientzia dibulgazioko artikulu batean irakurri berri dut mozkorrak gaudenean begien aurrean duguna bikoiztua ikustea ez dela berez, guk uste bezala, akatsa. Are gehiago, hori omen da bi begiz ikusteko dugun jatorrizko modua, burmuinak engainatzen duena, bi begiekin irudi bakarra ikusten dugula sinets dezagun. Eta alkoholak, drogek eta bertzelako muturreko estimuluek trikimailua indargabetzeko gaitasuna dute. Mozkortuta gaudenean mundua trikimailurik gabe ikusten dugula, alegia.

Soinuaren bolumenak ere antzeko efektuak sor ditzake. Ozena, benetan ozena den kontzertu batean izan den edonork daki hori. Gorputzaren atal guztiak dardarka jartzeko adinako bolumen astindu batek zentzumen guztiak ukitzen eta nahasten ditu, batzuk nahi gabe, bertzeak nahita, batzuk goxo (ukimena, adibidez), bertzeak, aldiz, zorrotz eta mingarri (agerian da, entzumena). Mozkorraldiarekin konparazioa eginez gero, anitzetan, ertzeko esperientzia horrek funtzio ernatzaile bat oparitzen digula erratea zilegi litzateke. Zorabioarekin batera belarri ondoko hotz definitu eta zehatza emango baligute bezala. Errealitatea bertze modu batera ulertzera bultzatzeko modukoa. Ezin jakin hoberako edo txarrerako, iraultza klasikoen ereduak erakutsi digun bezala ideien mozkorraldiek edo horien gehiegizko bolumenek jende anitz heriotzeraino bulkaka eramateko gaitasun harrigarria baitute.

Baina eman dezagun baietz. Eman dezagun muturreko bolumeneko kontzertu bat entzuteak zeozer irekitzen duela gure barruko zokoren batean. Dezibelen mozkorraldiak, esperientzia soilik estetikotik haratago (halakorik egitea posible bada), gugan efektu eraginkorra sortzen duela. Horretarako entzumena galtzeko arriskuan jarri behar bada ere. Eman dezagun dezibelen eta eragindako askatasunaren artean bizia joan dakigukela. Orduan, ez al litzateke zer edo zer gertatu behar kontzertuen ondotik? Erre al ziren Donostia edo Bilbo, Goodspeed You Black Emperor, Merzbow edo Swansen kontzertuen ondotik? Edo soilik entzuleen tinpanoak?

Xabier Erkizia

2013ko urtarrilaren 10ean BERRIA egunkariko “Bi ahotsetara” iritzi zutabean agertu bezala:

Myspacea itxi eta facebookeko profila ireki, soundcloudeko debaldeko kontua bete, twitterren eguneko konturen bat bota eta 25 irakurri, bandcampeko bisita kopuruak zaindu… Orain urte gutti, musikariak musika egiteko ardura zuen nagusiki. Orain musika egiteko ez ezik, bertze mila kontu desberdin egiteko moldatu behar du. Hala exijitzen du gaur egungo estandar inposatuak. Abiadura kontua da. Erran dezagun, naturaz edo izaeraz, musika egiteak, sortzeak, denbora neurri klasiko baten beharra duela: denbora bikoitzarena. Egin ahala, behin eta berriz entzutera behartzen gaituena, eta, ondorioz, behin eta berriz egitera. Baina gure garaiotan (turbokapitalismo bezalako hitz zatarrak idazteko tentazioari eutsi ezinean…) inposatzen zaigun eta, dena erran behar bada, itxura batean arazo handirik gabe onartzen dugun abiaduraren kulturak ez du denborarik uzten horretarako. Gure bizitzako fase ia guztiak azkartzeko eta automatizatzeko asmatu eta erabiltzen ditugu teknologiak. Lagungarri zaizkigu lan anitzetan, eta ezer ez diegula zor sinetsita bizi gara. Guk sortu genituelako. Eta ez da hala. Gero eta ageriagoak diren dependentzia sakonak sortzeaz gain, denboraren abiadura markatzen digute. Gure tempoa, erritmoa erabakitzen dute. Noiz garen eta noiz ez garen kontatzen digute beat eta bit bakoitzean, entzun ere egiten ez dugun erritmo kolpe bakoitzean. Hain doaz azkar, zer nahi dugun pentsatzera ere ez garela iristen.

Zenbait pentsalarik hor topatu du gure krisi globalizatuaren jatorria, eta litekeena da arrazoia izatea. Abiadura ulertzeko eta kontrolpean jartzeko pentsamolde berriak martxan jartzeko behar urgentea aipatzen du Paul Viriliok. Sortu eta bulkatzen dugun abiadura horren albo kalteak edo albo mesedeak ulertzen lagunduko digun pentsamendua. Musikaren denboren bikoiztasun berezia gogorarazi dit. Gal dezakegun hori. Entzun gabe musika egitea bezala litzateke. Abiadura bizian. Denborarik eta espaziorik gabeko musika. Ez-musika.

Xabier Erkizia

2012ko abenduaren 27an BERRIA egunkariko “Bi ahotsetara” iritzi zutabean agertu bezala:

Kantuak sinboloak dira, sinbologia darie azaletik, arnasetik eta hitzetatik. Gure bizipenei, oroitzapenei eta iruditeriei izerdia ateratzen diete kantuek, edo zehatzago errateko, gure bizipenen, oroitzapenen eta iruditeariaren izerdia dira. Kantuak dira gure moralaren eta ideologiaren izerdia. Barrenak beroegi daudenean tenperatura orekatzeko balio dute eta hotzegi daudenean aldiz, berotzeko. Gure sentimenduen termostato dira kantuak. Horregatik kateatzen gaituzte hain erraz eta horregatik bihurtzen ditugu sinbolo.
Legebiltzarreko parlamentariek elkarrekin euskaraz abestea ere keinu sinbolikoa da, kantatzen duten kantuaren berezko sinbologia gehiago edo guttiago ulertuta ere. Jatorrizko kantuaren izerdi mikatza usaintzen dutenentzat soilik bihurtzen da sakrilegio ulertu gabe kantatzeko ariketa. Baina probokazioaren aurrean, izerdia perfume bihurtzeko arriskua areagotu egiten da, eta nahikoa erraz bihurtzen dugu ukitzen gaituen kantua ereserki. Jakina, gure ikono eta sinboloekin zer egin ikastea ez da lan erraza. Batzuetan, pentsatze hutsak beldurra ematen du, haien atzean zer gorde daitekeen eta gutaz zer kontatzen duten jakiteak beldurtuko bagintu bezala. Aise errazagoa da sinboloak bere hortan onartzea, kantuak ereserki bihurtzea, alegia. Edozein modutara, ez dut uste halako errezeloarekin gordetzen ditugun altxorrak zaintzeko modurik onena inori ukitzen ez uztea denik. Kultura, ez dezagun ahantzi, eskukatzetik bizi da, erabiliz, usatuz egiten da. Eskukatze batzuk, gauza berriak sortzeko balio dezakete eta bertzetan aurreikusteko moduko ideien jarraipen gezak baino ez dizkigute kontatzen. Errespetuak markatzen du aldea. Norberak jasotzen dituen sinbolo horiek berrerabiltzeko orduan gordetzen duen errespetuan, baita norberaren buruarekiko errespetuan ere. Horixe da, hain zuzen, kezkatu behar gaituena. Ez gaitu eskukatzeak beldurtu behar. Moduak dira agerian utzi behar ditugunak, gure izerdiak konplexurik gabe erakusteko. Alegia, maite dugun hori zaintzeko.

Xabier Erkizia

2012ko abenduaren 13an BERRIA egunkariko “Bi ahotsetara” iritzi zutabean agertu bezala:

Ipuinak, nobelak, idatziak orokorrean paperean ezagutu ditugu ehunka urtez. Eta liburu digitalaren inguruko amaigabeko eztabaidek erakusten dute nekez utziko diola literaturak papera erabiltzeari. Oihalek ere margoen pisua eramaten dute oraindik bizkar gainean, eta artelan klasikoaren nahiz margolanaren kontzeptua bera aldatzen doan arren, ia ezinezkoa egiten zaigu oihalik gabeko koadroa nolakoa izan daitekeen imajinatzea ere. Mugitzen diren irudiekin ere, oinarrian hastapenetako baliabideak erabiltzen dira oraindik adierazpide nobleena den zinema erakusteko.

Soinuak bildu eta artxibatzearen praktikaren historia, aldiz, teknologiaren historia da, nahitaez. Soinuak gordetzeko tresnak eta euskarriak sortu zirenetik, aspaldian hainbertze entzun dugun iraungarritasun programatuaren efektua beharbada bertze edozein dokumentu gordetzeko teknologiaren aldean, nabarmena izan da. Are gehiago, soinuak bereziki sufritu ditu teknologiaren joan-etorrien kapritxoak. Gaur da eguna oraindik argizarizko zilindroak eta hauetan grabatutako soinuak nola gorde ere apenas dakiguna, eta pentsa bitartean zenbat euskarri bota izan dugun zaborretara, erabili eta gero: arbelezko diskoak, binilozkoak, zinta magnetikoak —tamaina eta luzera ezberdinetakoak—, aipamen berezia merezi duten kaseteak, DATak, S-VHSak, laserdisc-ak, konpaktuak, minidisc-ak, dvd-audio-ak, superaudiocd-ak eta aro digitalean sartu garenetik beste hainbertze formatu: wav, aiff, mp2, mp3, flac, ogg… denak, arrazoi batengatik edo bertzearengatik, akastunak. Luzea da zerrenda, eta amaigabea euskarri guzti hauen artean artxibatzaileek bateragarritasuna lortzeko egin beharreko saiakerak.

Baina irakurketa interesgarri bat egin dezakegu soinuaren eta teknologiaren historia paralelo honetatik. Azken finean, ez dira musika-lanak, alegia, soinuak eta hauen ezaugarriak, zein teknologia erabili erabaki edo baldintzatu dutenak, aldrebes baizik. Soinu grabatuen historia, paradoxikoa badirudi ere, disko hutsen historia da.

Xabier Erkizia

2012ko azaroaren 29an BERRIA egunkariko “Bi ahotsetara” iritzi zutabean agertu bezala:

Aitak baino belarri finagoa izaki, hiru urteko alabak eman dit lezioa. Lo hartu aitzin, egungo liburudendetan aurki litezkeen ipuin soinudun horietako bat elkarrekin entzun ondotik, «atta! ixo!» erran eta, eskutxoa ezkerreko belarrian jarrita, adi egoteko eskatu dit. Ilunabarreko isiltasunean bere gelako berogailua entzuten da nagusiki, berotzeko sistemaren marmarra, gas hodien oihartzunen musika lanbrotsua. Nire ipuin kontalari dohain zalantzazkoak praktikan jartzen hain kontzentratuta egonik, ordura arte erreparatu gabeko musika seinalatu dit behatzez. Hor dago, azpian. Egunero entzun arren, aditzen ez dugun musika horietako bat erakutsi dit. Bere momentuan John Cagek iradoki zuen bezala, gauden tokian gaudela, entzuten duguna nagusiki zarata da. Kasurik egiten ez diogunean zaratak molestatu egiten gaitu. Adi jartzen garenean, berriz, harrigarria, zoragarria iruditzen zaigu. Atentzioa da gure epaile nagusia.

Komunikazioaren zarata ikertzen duten teorikoek ahotsa objektu gisa aipatzen dute gehienetan, erratetik entzuterainoko bidean interferentziak sortzen dituen objektu zehatz gisa izendatzen dute zarata. Baina ongi pentsatzen jarrita, zentzuzkoagoa dirudi zarataren eta entzun beharreko horren arteko erlazioa zalantzan jarri eta kontrako moduan pentsatzea. Etengabe zarata artean bizi bagara, alegia, gu iritsi aurretik zegoen eta (gure gainetik) dagoen hori, etengabe entzuten dugun hori zarata bada, ez al dira gure soinutxoak, gure ahotsak eta gure musikak benetazko interferentzia bihurtzen direnak? Zeren interferentzia, ordea? Entzun behar genukeen zerbaitena? Edo behar bezala aditzen uzten ez digun zarataren interferentzia? Entzuteko eta soinu izateko gure moduak zuzentzen lagungarri izan daitekeen erreflexio honek, ordea, oraindik erantzun zailagoa duen galdera baten aurrean jartzen gaitu: nork sortzen du zarata?

Alabak ez du zalantzarik izan eta lasai hartu du lo. Nik, ordea, oraindik berogailuari adi jarraitzen dut.

Xabier Erkizia

Euskadi Irratiko Arratsean saioan, 2012ko azaroaren 28an, Xabier Erkiziak egindako kolaborazioa.

“Entzutea izango da negozioen munduan balio gutxien jaso eta garapen ahulena izan duen trebetasuna, bereziki noraezean eta hain azkar goazen garaiotan”
Aspaldi honetan enpresarientzako birtziklapen edo autolaguntza liburuak gero eta gehiagotan topa daitezke liburudenda analogiko nahiz digitaletako apaletan. Oraingoan ere, krisi ekonomikoak izango du hortan zerikusirik. Eta bereziki krisiaren aitzakian sortzen dizkiguten ezinegonetan eta depresioetan negozioa ikusten duten oportunisten azerikeriak ere. Irtenbideak norberarengan topatzeko gomendioak, auto-ezagutza, auto-eraketa… inork ezingo du ukatu lagungarriak direnik, norbere burua hobe ezagutzeak ez luke inorentzako txarra izan behar. Baina moduak nahiko zalantzagarriak izan ohi dira.”

[Entzule motak, X.Erkizia, Arratsean 2012-11-28]

005 entzule motak by xabierk

Euskadi Irratiko Arratsean saioan, 2012ko azaroaren 21ean, Xabier Erkiziak egindako kolaborazioa.

“50 urte ahotsak biltzen ibili ondotik, Franklin Picardek gordetzen dituen 200.000 ahots horietatik zenbat izango ote dira berezko? zenbat gezurrezko? zenbatek gordeko dute ahotsaren jabearen arima? zenbat grabaziok? eta zenbatek gordeko dute soilik ahots bat? ahots soil bat? proiekzio asmatu, fikzionatu eta diseinatu bat?”

[200.000 ahots gordetzen dituen gizona, X.Erkizia, Arratsean 2012-11-21]

004 200000 ahots by xabierk

Gaurko BERRIAko iritzi atalean nahi gabe marraztutako mapa, Henry D. Thoreauren “Ibiltzearen artea” eskutan hartuta, Xabier Gantzarainek eta Arantxa Iturbek:

Oinez ibiltzea da akaso kapitalismoak bereganatu ezin izan duen ekintza bakanetarikoa. Ibiltzea. Aita-amak imajinatzen ditut, oinez, buelta bat ematen igande arratsaldez, igandero ohi zuten gisan, azpian lurra, zerua goian, lur bati lotuta, lur bati esker ona emanez, belarren batzuk batzen, loreren batzuk agian, Lurra lurra dela sentituz. Guk ez dugu lurrik, gure zuztarrak kobrezkoak dira, gure zainak plastikozkoak, gure lurra zerua da, gure etxea sateliteak dira. (jarraitu irakurtzen)

Agurea arbolari hizketan ikusi eta ez naizelako lehendabiziko bistadizoan diagnostiko egokia egiteko gai izan. Ez da hain zaila. Entzutea ahazten ari zaigu. Ez dugu entzuten. Ez diogu elkarri entzuten. Ez diogu inori entzuten. Bakardadea gogorra da. Eta gorra. (..) Arbolak ez dira erremedio txarra. Animaliek baino lan gutxiago ematen dute eta ez dira tokiz mugitzen. Arbolari hitz egin dakioke ordutan. Gainera, ez dizute jarduna momenturik desegokienean etengo. (jarraitu irakurtzen)

2012ko azaroaren 15ean BERRIA egunkariko “Bi ahotsetara” iritzi zutabean agertu bezala:

Badirudi hauteskundeetan soilik arduratzen garela oratoriari buruzko teoriez. Hautagaiak mikrofonoaren aitzinean solasean entzuten hasten garenean, beti agertzen dira haien diskurtsoak, haien solasak eta haien solaskerak aztertzen dituzten analistak. Ze mezu, nori zuzenduak, ze helbururekin, ze tonotan… Botoak irabazteko orduan detaile guztiak bihurtzen dira ezinbertzeko. Baina analista gutti ausartzen da ahotsari buruz mintzatzen. Berriki egin dituzten AEBko hauteskundeen aitzakian Greg Goodale ikerlaria hautagai guztien ahotsak aztertzen aritu da, botoa noren alde eman erabakitzeko orduan ahotsaren ezaugarriek ze eragin duten ikertu nahiean. Bere hitzetan, historian atzerako ariketa eginez, ez omen da zaila ahots egokiena dutenak hauteskundeetan garaile atera direla ondorioztatzea. Honek ez du hautagiek errandakoa guttiesten, ez dio diskurtsoari garrantziarik kentzen, baina baldintzatu egiten du mezuak gure belarrietara nola iristen diren. Presidente baten soinua izatea ez dago ahots guztien eskura, edo ahots guztiek ez dute (ezin dute) presidenteak izan behar lukeen soinu hori eduki. Romneyk halakoa omen du. Obamak ere bai, jakina.
Ahotsak ez dira objektuak, ez dira betirako berdin mantentzen. Nondik erabili edo solastu molde berriak hartzen dituzte. Hemeroteketara jo eta Margaret Thatcherren ahotsaren bilakaera entzun bertzerik ez dago hortaz konturatzeko. Edo hain urrun joan gabe, Zapaterorena adi entzunda, segidan konturatu gara, presidenteen ahotsak egoera politikoen arabera aldatzen joaten direla. Tonu, sakonera, textura eta zergatik ez, musikaltasunean. Eta ondorioz guk ere, ez ditugu berdin entzuten. Ez zaizkigu berdin iristen.
Irabazleak zein diren jakinik, tranpa eginez, EAEn izandako azken hauteskunde kanpaina entzuten jarri naiz berriz, ahotsei erreparatuz. Eta lehendakari-soinuak zehazki nolakoa izan behar lukeen jakin gabe, guttienez lehendakari ahotsik ez dutenak segituan ezagutu ditut. Belarrietan min egiten dute.

Xabier Erkizia